Ötən həftə dostlarımdan birinin atası vəfat etmişdi. Yaşadıqları ərazidən tamamilə uzaq bir yerdə dəfn etdilər. Əvvəlcə elə bildim ki, buranı seçməkdə bir özəllik var. Adətən insanlar yaxın adamlarını bir yerdə dəfn edirlər ki, ziyarətə gələndə rahatlıq olsun. Həm də buna bir mənəvi tərəf də düşünürlər. Məsələn, “qoy bir-birinin yanında olsun” (əslində kimin kimin yanında olacağını qiyamət günü biləcəyik.) Amma sonradan məlum oldu ki, evlərinə yaxın ərazidəki qəbiristanlıqda yer olmadığından bu addımı atıblar. Dostumun başqa bir sözü də məni düşünməyə vadar etdi: “Bura ucuzluqdu. Bizim yanımızdakı qəbiristanlıqda yer yoxdur, olsa da, çox baha başa gəlir.”

Qəbristanlıqlarda yerin pulla satıldığı heç kimə sirr deyil. Bu qiymət yerinə görə dəyişir. Bəzi qəbristanlıqlarda isə qiymət elə bahadır ki, burda ancaq imkanlı adamlar öz ölənlərini dəfn edə bilir. Digər bir aspekt isə regional qəbristanlıqların olmasıdır. Məsələn, “gürcüstanlılar”, “naxçıvanlılar”, “gəncəlilər” və.s kimi. Bu qəbristanlıqlarda həmin regiondan olan, amma Bakıya köçüb burda yaşayanlanların yaxınları dəfn olunur.

Qəbristanlıq “parkları”

Hazırda bir sıra qəbristanlıqlarda yerlər dəfn olunanların sayına görə deyil, puluna görə bölünüb desək, yanılmarıq. Bir də görürsən ki, eni-uzunu 20 metr olan bir ərazidə “mini park” yaradılıb. İçərisində də cəmi bircə qəbir var. Belə parklarda işıq dirəklərindən tutmuş, su, kanalizasiya sisteminə, oturacaqlara qədər hər şey düşünülüb.

Əvvəlcən sifariş edilən qəbir yerləri...

İslamda insanın özünün ölməmişdən öncə qəbrini qazması və hazır qoyması bəyənilən əməldir. Bunun əsas səbəbi öldüyü zaman digər insanları əziyyətə salmamaq üçündür. Amma bizdə bu əməlin də ifratını çıxarıblar. Belə ki, bəzən geniş bir ərazi alınır və boş saxlanılır. “Puluna minnət” prinsipi ilə edilən bu əməl başqalarının haqqına girməyə səbəb olur. Boş qəbirlər dolu olan qəbiristanlıqda ölən insanı basdırmağa yer tapılmır.
“Mərmər hovuzun dörd qırağında”...

İndi bizim qəibristanlıqlarda ölülər üçün elə cəh-cəlal yaradılır ki, Misir fironları bunu görsəydilər bəlkə də həsəd aparırdılar. Ölənin mərmərdən qəbirdaşının üzərində çardaq düzəldən kim, stol, stul, müxtəlif şkaflar yığdıran kim, mərmər hovuzlar, fəvvarələr düzəltdirənlər kim... Bunları görəndə ibtidai icma dövründə insanların dəfn prosesi yada düşür. İbtidai insanlar öləndən sonra insanın qəbirdə diriləcəyinə inandıqları üçün onun yanına yemək, su qoyurdular. Daha varlı adamlar öz qulluqçularının da özləri ilə birgə basdırılmasını vəsiyyət edirdilər.
P.S. Bəziləri buna qəti etiraz edir. Qəbirlərin hətta üstünün düzəldilməsini belə pis əməl hesab edir. Amma iş özünə gələndə yenə də o “pis əməli” təkrarlayır. Bir çoxları isə bunu nəzarətsizliklə əlaqələndirir. Deyirlər ki, nə bilim dövlət, aidiyyatı qurumlar buna nəzarət etməlidir. Amma bütün bunlar faydasızdır. İnsanların təfəkkürü dəyişməyincə bu belə də gecədək.

P.P.S. Öləndə bu dünyadan əməl aparmaq lazımdır. Ölənə yaxşılıq etmək istəyən isə xərc çəkib onun qəbrinin üstündə cəh-cəlal düzəldincə, o pullla bir kasib ailənin qarnını doyursa və savabını ölən adama hədiyyə etsə daha faydalı olar. Allah bizi dünyagirlərdən etməsin. AMİN!