İslam Azərbaycanda (İslam.Az)

Əgər atanın qəlbini qırsan...

Məşhur övliyalardan və alimlərdən olan Həsəni-Bəsri həcc mövsümündə Kəbənin ətrafında təvaf edirdi. Bu zaman çiynində zənbil daşıyan bir nəfəri gördü.

“Məsum” sözü ərəb dilində “ismət” sözündən qaynaqlanır, tərcüməsi “uzaqlaşdırılmış, qorunmuş, çəkindirilmiş” deməkdir. Adətən, günahsız, saf insanları, o cümlədən, uşaqları məsum adlandırırlar. Dini anlamda isə yalnız peyğəmbərlər (şiə məzhəbində həm də imamlar) məsum sayılırlar.

Əllamə Məclisi “Hilyətül-müttəqin” kitabının “Xatimə” bölümündə yazır:

İmam Əli ibn Əbu Talibdən (ə) rəvayət edilib ki, bir neçə əməl kasıblığa səbəb olar, bəzi əməllər də ruzini artırar.

“Xütbə” sözünün ərəb dilindən tərcüməsi “xitab, müraciət” deməkdir. Dini anlamda cümə və bayram günlərində, eləcə də sair günlərdə, əlamətdar hadisələrdə axundun (imam-cümənin) və ya dini rəhbərin camaat qarşısında etdiyi çıxış “xütbə” adlanır.

Həzrət Mühəmməd Peyğəmbər (s) buyurub:

“Hər kəs behiştin həvəsindədirsə, xeyir işlər etməyə tələssin” (Biharül-ənvar, cild 77, səh. 96).

“İctihad” sözünün lüğəvi mənası çətin və məşəqqətli bir işi icra etmək üçün ciddi-cəhd göstərmək deməkdir. Hədislərdə “ictihad” kəlməsi qazi və idarəçinin düzgün qərara gəlmək və hökm çıxarmaq üçün bütün gücünü sərf etməsi mənasında işlədilmişdir (Səhihül-Buxari Kitabül-Etisam; XXI bab; Səhihü Müslim, Kitabül-Əqziyə, XV bab).

Keçmiş zamanlarda bir daşyonan yaşayırdı. Səhərdən-axşama kimi dağın ətəyindəki daş karxanasında işləyir, alnının təri ilə dolanırdı. Bir gün küçədə öz nökərlərinin əhatəsində, yaraşıqlı atın belində gəzən bir tacir gördü.

“İman” sözü ərəb dilindən tərcümədə “güvənmək, arxayın olmaq, əmin olmaq, sidq ürəkdən inanmaq” mənalarını verir. Dini anlamda Allaha, Onun peyğəmbərlərinə, axirət aləminə və qəbul edilməsi gərəkən digər prinsiplərə tərəddüdsüz olaraq inanmağa deyilir. İmanlı şəxsi “mömin” adlandırırlar.

Qum dini elmlər mərkəzinin yaradıcısı mərhum Ayətullahül-üzma Şeyx Əbdülkərim Hairinin xidmətçisi Şeyx Əli rəvayət edir ki, soyuq bir qış gecəsində qapı döyüldü. Ağa içəri otaqda yatmışdı. Mən durub qapını açdım, gördüm ki, soyuqdan büzüşmüş bir qadın qapıda durub.

Allah-təala buyurub:

- “...Allaha şərik qoşana Allah, şübhəsiz ki, cənnəti haram edər. Onun düşəcəyi yer cəhənnəmdir. Zalımların heç bir köməkçisi yoxdur!” (Maidə, 72).

İki yüz il bundan əvvəl yaşamış mərhum müctəhid Şeyx Cəfər Kaşifül-qita o qədər böyük şöhrətə malik idi ki, onu “şeyxi-kəbir” (böyük şeyx) deyə çağırırdılar. Kaşifül-qita kasıbların yardımçısı kimi tanınırdı.

Cənnət və cəhənnəm əhlinin vəziyyəti haqqında misala oxşar belə bir rəvayət danışırlar. Deyirlər, bir nəfər dua edib Allaha yalvarır ki, ilahi, mənə bu dünyada cənnəti və cəhənnəmi göstər. Görüm oradakıların vəziyyəti necədir, cənnətin ləzzəti və cəhənnəmin əzabı nədən ibarətdir?

Axund Xorasani kimi tanınan Ayətullah Mühəmməd Kazim Xorasani XIX əsrin sonu-XX əsrin əvvəllərində Nəcəf dini elmlər mərkəzinin ən məşhur ustadlarından və şiə dünyasının ən ünlü müctəhidlərindən sayılırdı.

Məşhur şair və ədib Əsməi nəql edir ki, ədaləti ilə tanınan Əməvi xəlifəsi Ömər ibn Əbdüləzizin hakimiyyəti zamanı Kufədən Bilal ibn Əbu Bərdə adlı bir nəfər Diməşqə gəlir. Əbu Bərdə Kufədə abid və zahid bir adam kimi tanınırdı; amma sonrakı hadisələr göstərdi ki, özünü bu cür təqdim etməkdə məqsədi varmış.

Qurani-kərim oxumaq üçün muzd almağın halal olub-olmaması barədə alimlərin fikirləri fərqlidir. Bir qrup alimlər (bunların əksəriyyəti əhli-sünnə məzhəbinə mənsubdur) bunu haram sayır və Allahın kəlamını müəyyən qiymətə satmaq kimi dəyərləndirirlər.

Həzrət Əlinin (ə) məşhur bir kəlamı var: “İnsanlar Allaha üç səbəbdən ibadət edirlər. Bir qisim Allaha cənnət təmənnası ilə ibadət edir; bu, tacirlərin ibadətidir. Başqa bir dəstə Allaha cəhənnəm qorxusundan ibadət edir; bu, kölələrin ibadətidir. Nəhayət, bir dəstə də Allahı ibadətə layiq bildiyi üçün şükr niyyətilə Ona ibadət edir; bu isə hürr adamların ibadətidir”.

Ticarətdə halallıq

İmam Əbu Hənifə maddi cəhətdən imkanlı idi. Ticarət işinə də sərmayə qoyur, şəriklərlə işbirliyi qururdu. Əsasən, parça alveri ilə məşğul olurdu.

Dini mənbələrdə böyük İslam alimləri və abidlərin şah və onların vasliləri ilə görüşlərindən tez-tez söz açılır. O zamanlar hakimlər nə qədər zalım olsalar da, cəmiyyətdə, fəqih və hədis alimləri ilə görüşəndə özlərini dindar kimi göstərir, onların məsləhətlərini və moizələrini dinləyirdilər.

Ərəb dilindən “ricət” sözünün tərcüməsi “qayıdış” deməkdir. Əsasən, cəfəri məzhəbinə aid kitablarda bu mövzu daha geniş işıqlandırılır. Bir çox hədislərə görə, dünyanın sonuna yaxın, qiyamətin qopmasından bir qədər əvvəl Allahın əmri ilə bəzi İslam müqəddəsləri və onların düşmənləri dirilib bu həyata qayıdacaqlar.

Aşağıdakı duaları dəstəmaz alarkən oxumağın böyük savabı var. Diqqət yetirin ki, bu duaları oxumaq vacib deyil, müstəhəbdir. Bunları əzbərləyə bilməyən adam ya tərcüməsini söyləyə, ya da bildiyi başqa duaları söyləyib salavat deyə bilər.