İslam Azərbaycanda (İslam.Az)

Tarix boyunca İslam dünyasını parçalayan, müsəlmanlar arasında ayrı-seçkilik salan səbəblərdən biri də məzhəb amili olmuşdur. Təəssüf ki, eyni qibləyə sarı namaz qılan, eyni Quranı oxuyan, eyni Allaha inanan, eyni Peyğəmbərin ümməti sayılan, eyni ayda oruc tutub, eyni ayda və eyni məkana həccə gedən müsəlmanlar bəzən məzhəbçilik zəminində ciddi qarşıdurmaların iştirakçısı olmuşlar. Hal-hazırda da dünyanın müxtəlif nöqtələrində bu zəmində düşmənçiliklər, qətlü-qarətlər baş verməkdə, terror aktları törədilməkdədir.

Bu günlərdə küçədə dostlarımdan birini gördüm. Allah imanını kamil etsin, dindar adamdır. Vicdanla yaşamağa çalışır, ibadət əhlidir. Onu yaxşı bir insan kimi tanyıram. Bu dəfə fikirli görünürdü. “Nəsə olub? Fikirli görünürsən” sözümə bənd imiş kimi, dərdini açıb danışdı. Sən demə, nə kasıblığın dərdini çəkirmiş, nə də evdə xəstəsi varmış. Başına gələn bir hadisədən xəcalət çəkirmiş. Sözünə də belə başladı: “Qardaş, dünən şeytanın adamı necə aldatdığının bir daha şahidi oldum, amma təəssüf ki, öz təcrübəmdə. Dünəndən özümə yer tapa bilmirəm. Vicdan əzabı məni boğur. Niyə belə oldu, özüm də bilmirəm”.

Dinimizdə belə bir əxlaqi qayda var: müsəlman gərək Allaha təvəkkül etsin. O qədər təvəkkül etsin ki, hər gün ruzinin Allah tərəfindən veriləcəyinə inansın, özü üçün azuqə toplamasın. Müqəddəslərimiz və onlardan dərs alan övliyalarımız öz ruzilərini gündəlik qazanıblar, qəpik-qəpik. Bugünkü dolanışıqlarına bəs edəcək qədərini özlərinə saxlayıblar, artığını isə sədəqə veriblər. Çünki əvvəla, bu gündən sabaha ümid yoxdur; bilmək olmaz ki, əcəl bizi nə vaxt haqlayacaq və yığdığımızı kimdən ötrü yığırıq. İkincisi, yığıcılıq insanda dünyaya bağlılıq yaradır, insanı həris edir. Nəhayət, üçüncüsü, öz qarnın doydumu, başqa ac qarınları da doyuzdurmaq haqqında düşünməlisən. Elə buna görə Peyğəmbər (s) buyururdu ki, sabahın ruzisinin dərdini çəkmə; çünki hər sabah ruzisini özü gətirər. Və elə buna görə İmam Sadiq (ə) buyururdu ki, ruzi dərdi çəkən adam üçün günah yazılar.

Azərbaycan xalqı həmişə İslamın elm və mədəniyyət tarixinə mühüm töhfələr verib. Orta əsrlərdə yaşayıb-yaratmış xeyli şair və ədibin, təsəvvüf xadiminin, din aliminin adı Şimali Azərbaycan mənsubiyyətini ifadə edir. XIX-XX əsrlərdə o zamanın ən ünlü dini elm mərkəzlərindən sayılan Nəcəf, Kərbəla, Qum şəhərlərində yüzlərlə həmvətənimiz təhsil alırdı.

Televizor yaxşı şeydir. Öz evində rahat oturub dünyanın o biri başından xəbər tutursan, bütün xəbərləri operativ izləyirsən. İstirahət etmək istəyəndə musiqiyə qulaq asırsan, filmləri seyr edirsən. Elmin ən müxtəlif sahələri haqqında məlumatları sənədli filmlərdən alırsan. Bakıda oturub, Yeni Zelandiyanın heyvanlar aləmini, Madaqaskarın bitkilərini öyrənirsən, İtaliyanın tarixi abidələrini, Məkkənin müqəddəs məkanlarını gəzirsən. Xanımlarımız televiziya ekranından dünya kulinariyasını öyrənirlər. Hələ uşaqları demirəm, multfilmə baxırlar, başları qarışır. Xülasə, evdə televizor olmağı çox yaxşıdır, amma...

Onunla tanışlığım təsadüfi baş verdi. Daha doğrusu, mən onunla yox, o mənimlə tanış oldu. Bir neçə ay bundan əvvəl metroda vaqonun gəlişini gözləyirdim ki, mənə yaxınlaşdı. Çox səmimi şəkildə, köhnə dostlar kimi salamlaşdı, hal-əhval tutdu. Doğrusu, əvvəlcə özümü itirdim. Çünki onun kim olduğunu xatırlaya bilmədim – görəsən, uzaq qohumdur, yoxsa məktəb yoldaşımdır, ya da institutda bir yerdə oxumuşuq? Hətta bir az utanıb özümü danladım ki, mənimlə bu qədər isti görüşən adamı niyə tanımıram. Amma az sonra söhbətin gedişindən başa düşdüm ki, özümü danlamağım əbəs imiş. Biz onunla indiyə kimi görüşməmişdik, buna görə də onu tanıya bilməzdim. Məni televiziya verilişlərində görübmüş.

Bir neçə ayın söhbətidir. Yay vaxtı idi. Ailəmlə birlikdə yoldaşımın yaxın qohumlarından birinin evinə qonaq getmişdim. Bəri başdan deyim ki, yaşlı ata, ana və yeniyetmə oğuldan ibarət olan bu kiçik ailənin üzvləri dinsiz deyillər. Amma dindar olub da bir elə hünər göstərməyiblər. Valideynlərin dindarlığı hər gün evdən çıxmazdan əvvəl üzü qibləyə durub üç dəfə Qül hüvəllah və ayətül-kürsi oxumaqla, oruc tutmadıqları Ramazan ayı bitəndə adambaşına 3 kilo buğdanın pulu qədər fitrə zəkatı verməklə (etiraf edim ki, bu da çox zaman bizim təkidimiz və hətta məcburiyyətimizlə olur), Allaha işləri düşəndən-düşənə pirləri gəzib ziyarət etməklə məhdudlaşır desəm, səhv etmərəm. Evin yeniyetmə oğlu bizim dəvətimizlə bir müddət namaz qılıb oruc tutdu, hətta iki il məhərrəmlik vaxtı məsciddən ayağı kəsilmədi. Amma... sonra həvəsdən düşdü, “şəraitim imkan vermir” deyə, ibadətin daşını atdı. (Ümid edirəm ki, heç olmazsa, birdəfəlik yox).

Dinimiz orta yol dinidir, nə ifratı, nə də təfriti bəyənir. İslamda hər bir işi ədalətlə, öz yerinə və vaxtına uyğun, mütənasib şəkildə etmək vacibdir. Həddi aşmaq (həm azlığa, həm də çoxluğa doğru) günah sayılır. Mal-dövlətə münasibətdə də bu orta yolu izləmək İslamın vacib əmrlərindəndir.

Bu gün, yanvar ayının 3-ü, hicri-qəməri təqvimlə səfər ayının 20-si, Kərbəla şəhidləri üçün saxlanılan 40 günlük matəm mövsümü başa çatır.

Orta əsrlərdə elm və mədəniyyət sahələrində müsəlmanların aparıcı yerə malik olmasının sübutlarına az qala addımbaşı rast gəlirik. Qərbin geyim, mətbəx, davranış mədəniyyətindən tutmuş astronomiya, coğrafiya, tibb, riyaziyyat, kimya, dənizçiliyə kimi, memarlıqdan tutmuş musiqiyə kimi bir çox sahələrdə müsəlmanların əldə etdiyi nailiyyətlərin izini görürük.