Mart ayının 23-də Cəlilabad şəhərində baş vermiş dəhşətli cinayət bütün respublikanı lərzəyə gətirdi. Bir insanı haqsız yerə qətlə yetirməyin bütün insanları qətlə yetirməyə bərabər olduğunu hər bir inanclı insan çox gözəl bilir. Bu tükürpərdici və qeyri-insani cinayətdən sonra bəzi ziyalılarımız ölüm hökmünün yenidən qüvvəyə minməsi təklifi ilə çıxış etdilər...

Mən də bu qəbil cinayətlər üçün ölüm hökmünün yenidən qüvvəyə minməsi ilə razıyam. Çünki ən azından ölüm hökmünə görə belə qeyri-insani əməllərdən qorxub çəkinənlərin sayı heç də az olmayacaq.

Qisas hökmü Quranda

İslam dinində digər günahsız insan və ya insanları qətlə yetirən cinayətkardan qisas almaq və onu qətlə yetirmək məsələsi təsdiq edilmişdir. Belə ki, müqəddəs kitabımız Qurani-Kərimdə qisas adlı hökmdən söz açılmış və onun insan cəmiyyəti üçün həyat amili olduğu aydın tərzdə bəyan edilmişdir. Necə ki, buyurur: "Ey iman gətirənlər! (Qəsdən) öldürülən şəxsdən sizin üçün qisas almaq hökmü qərara alındı (təyin edildi.)"

Növbəti ayədə belə buyurur: "Ey ağıl sahibləri, bu qisas (qisas hökmü) sizin üçün həyat deməkdir. Ola bilsin ki, (bununla) təqvalı olasınız (qətl kimi pis əməllərdən çəkinəsiniz.)" ("Bəqərə" surəsi, ayə: 178-179.)

Təqdim edilən ayələrə əsasən, cəmiyyətdə qəsdən qətl hadisəsi törədən cinayətkarlardan qisas almaq və onların qətlə yetirilməsinə icazə verilmiş və qisasın ümumiyyətlə insanlar üçün həyat amili olduğu bildirilmişdir. Çünki, bu hökmün sayəsində cəmiyyətdə haqsız yerə qan tökənlər və cinayətkarların sayı azalacaqdır. Bu da insan toplumu və cəmiyyət üçün bir növ həyat amili sayılır. Əks təqdirdə onların həyatı daim təhlükə altında olacaq və hər kəs istədiyi şəxsi qətlə yetirməklə insanların asayişi və həyat səbatını korlayacaqdır.

Qurani-Kərimin bəzi ayələrindən əldə edildiyi kimi qisas hökmü İslam dinindən öncə də mövcud olmuşdur. Necə ki, buyurur: "Biz (Tövratda İsrail oğullarına) yazıb hökm etdik ki, həqiqətən də, canın qisası can, gözün qisası göz, burununku burun, qulağınkı qulaq, dişinki diş və yaralarınkı yaralardır. Lakin hər kəs (qisası) bağışlasa, bu onun üçün bir kəffarədir (Allah onun günahlarının üstünü örtüb bağışlar.)" ("Maidə" surəsi, ayə: 45.)

Bu ayəyə görə qisas hökmünün müqəddəs Tövratda İsrail oğulları üçün yazıldığı bəlli olur. Ayə İsrail oğullarına yazılmış hökmdən danışsa da biz müsəlmanlar üçün müəyyən mesaj göndərir. O da Şəriətdə qisas hökmünün mövcud olmasına rəğmən imkan daxilində cinayətkarı əfv etməyin yaxşı bir iş olmasından ibarətdir. Bu da İslam dininin insansevərliyi və mərhəmətindən xəbər verir. Əlbəttə, bəzən cinayət törətmiş bir cinayətkarı əfv etmək digər cəmiyyət üzvlərinin haqqına təcavüz etmək və daha təhlükəli olur. Hər halda keçmiş səmavi dinlərdə olduğu kimi İslam Şəriətində də qisas hökmü mövcuddur. Qəbul edirik ki, qisas hökmünün qüvvədə olması bir çox hallarda qətl kimi cinayətin qarşısını alır.

Problemin prinsipial həlli

Ölüm hökmü və qisasın qüvvədə olması həmişə cəmiyyətdə qətl hadisələrinə tam mənada məne ola bilmir. Bu da qətl cinayətinin müxtəlif amillər əsasında meydana gəlişindən asılıdır.

Unutmayaq ki, İslam dinində qisas hökmü ilə yanaşı insanların hər bir sahədə düzgün tərbiyə edilməsi, həyatda doğru yol əsasında hərəkət etməsi, baş verən çəkişmələr və problemlərin insani dəyərlər və xoşluqla həll edilməsi, cəmiyyətin rifahı və faydalı məşğuliyyətinin təmin edilməsi və s. kimi göstərişləri də var. Odur ki, bu kimi mühüm bir mövzuya hissiyyata qapılaraq yanaşmaq və uyğun mövzuya birtərəfli baxmaq olmaz.

Biz, düşüncəli bir millət olaraq bu barədə daha dərindən düşünməli, daha dolğun tərzdə və prinsipiallıqla fikir yürütməyə çalışmalıyıq.

Mənə elə gəlir ki, belə cinayətlər üçün ölüm hökmünün yenidən qüvvəyə minməsi bu qəbil cinayətlərə son qoymayacaq. Çünki cəmiyyətdə baş verən hər bir cinayət işində bir sıra amillər bir-başa və dolayısı yolla təsirlidir. Sosioloqlar və digər məsul şəxslər bu cinayətin baş verməsində həmin amilləri araşdırmalı və aydınlaşdırmalıdırlar.

Burada həmin araşdırmaya yardım olaraq öz təhlillərimi ixtisarla təqdim edirəm:

Əgər bu gün ölkədə belə bir ağır cinayət baş veribsə deməli hamımız bu barədə müqəssirik! Hamı deyəndə valideynlər, məktəblər (orta və ali təhsil müəssisələri), cəmiyyət, din xadimləri, telekanallar, internet və gimnet klubları, hüquq-mühafizə orqanları və s. nəzərdə tuturam. Aşağıda təqdim edəcəyim suallar bu fikirin yetərli olduğunu təsdiq edə bilər:

1. Sizcə öz valideyni tərəfindən düzgün tərbiyə almayan və cəmiyyət üçün sağlam bir üzv olaraq yetişməyən övladdan nə gözləmək olar?

2. Sizcə orta və ali təhsil müəssisələrində təlim-tərbiyə almaq əvəzinə digər işlərlə məşğul olan bir övladdan nə gözləmək olar?

3. Sizcə cəmiyyətdə layiqincə öz yerini tuta bilməyən və daim cəmiyyət tərəfindən alçalan, habelə ata-ana və s. tərəfindən müxtəlif zülmlərə məruz qalan  bir övladdan nə gözləmək olar? Axı cinayətkar doğulmur, əslində cəmiyyət tərəfindən yetişir!

4. Sizcə mənəvi saflıq və əsil maarifləndirmə əvəzinə yalnız öz maddi gəliri və şöhrətini düşünən, həmçinin ruhanilik vəzifəsindən kənar işlərlə məşğul olan bəzi din xadimlərinin yaşadığı cəmiyyətdən nə gözləmək olar? Görəsən, xalqı düzgün tərzdə maarifləndirmək əvəzinə onları bir sıra əsassız mövzulara məşğul edən və beləliklə də cəmiyyət arasında dinin uydurma və əsassız bir mövzu olması düşüncəsinə xidmət göstərən dırnaqarası "din xadimləri" cəmiyyətin daha da korlanması və xoşagəlməz yollara düşməsinə xidmət göstərmirmi?

5. Sizcə səhərdən axşama qədər vəhşilik, quldurluq və əxlaqsızlığı ehtiva edən müəyyən filmləri nümayiş etdirmək, həmçinin, bir çox hallarda öz mənasız verlişləri ilə millətin milli-mənəvi mintalitetini korlayan telekanallar öz milləti üçün nəyi ərməğan gətirə bilər? Görəsən, övladlarımız üçün valideyndən daha təsirli olan telekanallar gün və həftə ərzində baş vermiş qalmaqal və şəxsi həyat məsələlərini qabartaq və cəmiyyət arasında insani dəyərləri alçaltmaqla baş verən acı cinayətlərdə şərik sayılmırmı?

6. Sizcə gününün bir neçə saatını internet və gimnet klublarında qəddar və vəhşi oyunlarla keçirən və beləliklə də qan tökmək və vəhşiliyi praktiki yolla dəfələrlə həyata keçirən övladlarımızdan nə gözləmək olar?

7. Əgər bu qəbil cinayətləri törədən şəxslər psixi problemlərdən əziyyət çəkirsə, o zaman onların müalicə dispanserlərində saxlanılmaq əvəzinə rahat şəkildə cəmiyyət içində yaşadığı təqdirdə belə cinayətlərin bir daha təkrar edilməyəcəyinə kim zəmanət verə bilər?

Beləcə suallar çoxdur. Buna misal olaraq cəmiyyətdə mövcud olan işsizlik problemini xüsusilə qeyd etmək olar. Odur ki, baş vermiş cinayətdə hamı özünü müqəssir bilməli və onun bir daha təkrar edilməməsi üçün hərtərəfli fikirləşib çarə qılmaq lazımdır. Deməli, cəmiyyətdə bu qəbil cinayətlərin bir daha təkrar edilməməsi üçün ölüm hökmünün yenidən qüvvəyə minməsi ilə yanaşı yuxarıda sadalanmış səbəb və amillərlə də mübarizə aparmaq uyğun problemin ən gözəl həll yolu sayılır.

"Hədəf Elmi Araşdırmalar Mərkəzi"

İlqar İsmayılzadə (İlahiyyat elmləri doktoru)