2014-cü ildə yas məclislərində zəngin və dəbdəbəli ehsan süfrələrinə qarşı bir kampaniya başladıldı, onların keçirilməsində müəyyən islahatların tətbiqinə bir cəhd göstərildi. Sözügedən kampaniyanın nəticələri bəllidir. Amma mövzumuz ehsan süfrələri deyil, biz yas məclislərinin digər ənənəvi probleminə toxunmaq istərdik.

Sirr deyil ki, 30 il əvvəl də, 10 il əvvəl də, elə indi də əksər yas mərasimlərində mollanın hörməti “bir qəpiklikdir”, öz dediklərini elə özü eşidir. Sovetlər dönəmində belə halları “bozbaş mollalarının” hegemonluğu ilə izah edirdilər. Bəs indi bunu deyə bilərikmi? Düzdür, bisavad, “molla” adına layiq olmayanlar, maddi qazanca xatir min hoqqadan çıxanlar yenə də var. Ancaq yəqin ki, hər birimiz belə bir mənzərəni müşahidə etmişik: məclisdəki din xadimi kifayət qədər savadlıdır, gəl ki, ona yenə də qulaq kəsilən yoxdur, hərə öz aləmindədir. Bəs necə olsun? Deməyək ki, bu önəmsiz bir şeydir. Axı dinin təbliği üçün, yatmış qəlbləri oyatmaq üçün yas məclisləri kifayət qədər gözəl fürsətdir. Elə isə, neyləyək?

Yəqin ki, bu problemin aradan qaldırılmasının müxtəlif yolları mövcuddur. Biz yalnız ümumiləşdirilmiş halda bunlarlı deyə bilərik. Əvvəla, məclisə gələn molla müasirliklə ayaqlaşmalıdır. Bu gün yuxarı başa keçən din xadimi 30-40 il əvvəlki kimi davranır, eyni sözləri danışır. Əlbəttə, İslam dini hər zaman və məkanlar üçün nazil olub. Amma onun təbliği məsələsində çoxdan daşlaşmış çərçivələri bir qədər genişləndirmək zəruridir. Sən gəlib məclisə Peyğəmbərin (s) meracından, Süleymanın (s) Bilqeysin taxtını bir göz qırpımında gətizdirməyindən, İsanın (ə) ölüləri diriltməsindən bəhs açsan, əmin ol, sənin səsin “mətəmə qərq olanların” uğultusunda batıb gedəcək. Məsciddə, artıq Allaha iman mərhələsini keçənlərin toplaşdığı bir məkanda belə mövzular keçərlidir, məqbuldur. Amma sənin yas məclisində xitab etdiklərinin içində hətta Allahın və Peyğəmbərin (s) mövcudluğunu inkar edənlər var. Sən onlara hansı peyğəmbərin və hara merac etməsindən danışırsan ki?

Təəssüf ki, bir çox məclis mollaları İslamı praktiki cəhətdən, müasir həyata uzlaşdıraraq anlada bilmirlər. Bəlkə də dini savadları kifayət qədərdir. Gəl ki, dünyagörüşləri, dünyəvi elmlər sahəsində bilikləri naqisdir. Bu da sonda qeyd etdiyimiz nəticələrə gətirib çıxarır. Məhz biliklərin azlığı hansısa yeniliyin tətbiqinə, yeni mövzuların gündəmə gətirilməsinə, bəhslərin açılmasına maneə yaradır. Çoxlarının buna sadəcə cürəti çatmır. Çünki yeni mövzu yeni, cavabı bəlkə də hələ başqaları tərəfindən verilməyən suallar doğura bilər. Dünyagörüşü məhdud birisinin isə belə riskə getməsi ağılabatan deyil. Deməli, problemin arxasında yenə də mollalar dayanıb. Donmuş beyinləri, praqmatik düşüncələri, marginallaşmaya sürükləyən çıxışları və əməlləri ilə. Deməli, “bozbaş mollası” ifadəsinin birdəfəlik tarixin yaddaşına köçməsi barədə fikir yürütmək hələ tezdir. Necə deyərlər, proses davam edir. Ad bəlkə də dəyişdi, “bozbaş” yox, başqa molla oldu. Amma mahiyət dəyişməz olaraq qalıb...