Keçmişi xatırlamaq, keçmişi unutmamaq yaxşı xislətdir. Daha doğrusu, bu xislət olmasa, insan manqurtlaşar. Əvvəllər də keçmişə boylanmaq, nostalji hisslərə qapılmaq dəbdə idi. Amma indi bu lap geniş yayılıb. Qoyursan ağzı əmzikli ağ-qara fotonu Feybuka, yazırsan kim tapar bu kimdi? Hamı bir ağızdan”ay Allah, nə qəşəhg olmusan uşaqlığda, ayyyy maaasenka!” komentlərindən yağdırırlar. Sən də mat qalıb axırda hamını da mat qoyursan ki, “ay camaat, bu mən deyiləm e, nə qəşəng-falan salmısuz, dəli olmusuz? Bu Hitlerin fotosudu!”.

Amma keçmişə daha qlobal surətdə boylananlar da olur. İndi istənilən, hətta rayon səviyyəsindəki ortabab məmur milli-mənəvi dəyərlərimizə sadiqlikdən, əzəli köklərimizə qayıtmağın vacibliyindən danışır. Bu tezis üzərində hətt ciddi siyasi platformalar formalaşır. Amma bu tarix vurğunlarından bir soruşan yoxdu ki, ay qardaşlar, qurban sizə, bir ünvanı dəqiqləşçdirəydiniz da! Qayıdağ e, hamılıqla qayıdaq. Amma dəqiq bilək hara, nəyə qayıdırıq. Məsələn, Azərbaycanın orta məktəblərində hicaba qadağa qoyulanda bu qərarın əleyhidarlarına ağıl öyrədənlər arasında “bizim ulu nənələrimiz hicab bağlamayıb” deyənlərə də rast gəldik. Əsasları da var idi a, deyim sizə. Əsassız danışmırlardı. Atəşpərəstlik dövründə hicabsız əcdadlarımızı nümunə kimi göstərirdilər. İndi bu mövqedən çıxış edənə nə deyəsən? Soruşanda ki, müsəlmansan, qardaşım, xətrinə dəyəcək. Odur ki, soruşmuram. Elə siz də soruşmayın. Hər halda hamımıza Allah əql, şüur verib, düşünmək azadlığı bəxş edib. Düşünək da! Məntiqlə düşünək. Məntiq çox güclü arqumentdir! Bax, Qobustanda qaya üzərində çəkilən rəsmləri çoxunuz görmüsünüz. Mən o rəsmlərə ha baxdım, ha araşdırdım, ha diqqətlə nəzər yetirdim, amma... Bilirsiz, deməyə də adam utanır. Amma orda əks olunan əcdadlarımızın əyinlərində paltar-falan görmədim. Qobustan qayalıqlarında şingilimə çıxan qədim azərbaycanlıların əyinlərində, mərhum Yaşar Nurinin yaratdığı personajın dili ilə desək, elə əyinləri idi. Maksimum fitə bağlamışdılar. İndi kim eramızdan 8-10 əsr əvvəl bu ərazilərdə yaşamış əcdadlarımızdan tərki-libas olduqlarına görə imtina edə bilər? Biz bütün dünyaya bu rəsmləri göstərib nə qədər qədim tarixə malik olduğumuzu sübut etməyə çalışırıq. İndi özümüz öz əlimizlə oturduğumuz budağı kəsək? Bu da bizim soykökümüzdü. Bəlkə ora qayıdaq? O zamanlar haqqında ancaq elə belə rəsmlərə baxaraq fikir yürüdə bilərik. Amma elə bu rəsmlər də kifayətdir ki, ümumi bir plan cızıb başlayaq soskökümüzə qayıdışa.

Yaxud indi çoxunun pislədiyi sovetlər dönəmi. Vallah, mən Azərbaycanın Rusiyanın boyunduruğunda olan zamanı pəh-pəhlə tərifləyən kifayət qədər yaşlı nəsil nümayəndəsini şəxsən tanıyıram. Onların da öz arqumentləri var. Hamı işləyirdi, vaxtı-vaxtında maaş alırdılar, ildə bir dəfə məzuniyyət, bəxtin gətirsə Kislovodska putyovka, 20 il növbəyə durandan sonra ev, 10 il növbədən sonra “06” avtomobili və s. və s. O dövrə qayıtmaq istəyənlərimiz də var a, bunu da nəzərdən qaçırmayın. Başqa tarixiu ünvanlar arzusu ilə yaşayanlarımız da kifayət qədərdi. Təəssüf, amma biz bir millət olaraq hələ də ümumi maraqlarımızı, prioritetlərimizi müəyyənləşdirməmişik. Daha bir mərhum aktyorumuzu xatırlayım, yeri gəlib. Telman Adıgözəlovun qəhrəmanı deyirdi ki, “Muxtar məllim, belə haça-paça qalmışıq e”. Doğurdan da belədir. Şpaqatdakı ayaqlarımız qarşısında Qiyamətdə nə cavab verəcvəyik? Şpaqat da barı insaflı şpaqat ola! Adə yox e, bir ayağımız Aranda, biri Turanda. Bu el misalı idi. Amma müasirləşdirsək gərək deyək ki, bir ayağımız ilişib qalıb Qobustan qayalıqlarında, biri də Eyfel qülləsinin ucunda. İndi “duxun” var yığ bu ayaqlarını bir yerə! Özü də neçə illər şpaqatda oturandan sonra! Bu çox təhlükəli vəziyyətdi, onu da nəzərə alaq. İstənilən an adam çökə bilər. Odur ki, konkret təklıifim var. Biz bir xalqıq və bir dövlətdə, bir məmləkətdə yaşamalıyıq. Hicablısı da, hicabsızı da, namaz qılanı da, qılmayanı da, şərab içəni də, şərab məclislərinə ayaq basmayanı da, katoliki də, müsəlmanı da. Gəlin bir müddət populist  söhbətlərə fasilə verək. Gəlin əvvəlcə ümumi milli ideya ətrafında birləşək. Hamımız. “Hansı ideya” deyərək sormayın. Torpaqlarının 20 faizi işğalda olan xalq üçün milli ideya axtarışına çıxmaq lazım deyil. Gəlin özümüz özümüzə düşmən olmayaq, özümüz özümüzə düşmən yaratmayaq. Düşmənimiz zatən bəllidir. Bu düşmənin aşının suyunu verək, şpaqatdan qalxaq ayağa, sonra yenə geri boylanıb dönüş nöqtəmizi müəyyənləşdirməyə başlayarıq. Amma ehtiyatla. Bir daha şpaqata oturmamaq şərti ilə...