Bu gün "Azərbaycanda İslam: mövcud reallıqlar və ictimai rəy” mövzusunda aparılmış sosioloji sorğunun nəticələri açıqlanıb və bir sıra düşündürücü rəqəmlər ictimaiyyətin müzakirəsinə verilib.

Qeyd edək ki, 2012-ci il 20 may – 15 iyun tarixində keçirilən sorğuya Azərbaycanın müxtəlif bölgələrindən 1500 nəfər cəlb edilib. Konkret rəqəmlərə keçid almazdan əvvəl qeyd etmək lazımdır ki, sorğu bir daha bəlli faktı təsdiqlədi: Azərbaycan əhalisinin böyük əksəriyyətinin qəlbində Allah xofu mövcuddur. Baxmayaraq ki, Allahın buyurduqları vacibatları yerinə yetirmək sahəsində qeyri-ciddiliyə yol verilir. Bu qeyri-ciddilik özünü nədə biruzə verir? Məsələn, respondentlərin 30,2%-i özünü “Allaha dərindən inanan”, 66%-i isə “İnanan” kimi təqdim edib. Özü də bunların 96,8%-i müsəlman olub. Lakin... Eyni zamanda “hər gün mütəmadi namaz qılan” (yəni Allahın buyruqlarına boyun əyən) sorğu iştirakçılarının sayı vur-tut 10,9%-dır. Bu da artıq 21 ildir ki, müstəqillik qazanan bir ölkə üçün olduqca aşağı göstəricidir. Respondentlərin 57,6%-i isə ümumiyyətlə namaz qılmır. Yəni “Allaha dərindən inanan” insan Tanrının əmrini yerinə yetirmir.

Buna paradoks da demək olardı. Lakin gün kimi aydındır ki, Azərbaycan əhalisinin böyük əksəriyyəti dini sahədə səthi biliklərə malikdir, yaxud da ki, ümumiyyətlə bu sahədə tam naşıdır. Burda da qeyri-adi heç nə yoxdur. Çünki respondentlərin 27,2%-i əsas dini informasiya mənbəyi kimi TV-ni, 34,4%-i ailə üzvlərini, qohumlarını, dostlarını, 34,2%-i isə dəfn mərasimlərini göstərib. Quranı dini informasiya mənbəyi kimi sorğuda iştirak edənlərin yalnız 16%-i qeyd edib. Oruc tutanlarla bağlı məlumat da düşündürücüdür. Məsələn, respondentlərin yalnız 17%-i hər il bir ay oruc tutur (“Allaha dərindən inananlar”la müqayisə edin), 50,4%-i isə nəinki tutmur, heç bunu planlaşdırmır da. Məscidə gedənlərlə əlaqədar sorğunun nəticələri də ürəkaçan deyil. Məsələn, respondentlərin 42 faizi ümumiyyətlə Allah evinə getmir, 32%-i yalnız Məhərrəm ayında və ya Aşura günü gedir, 12% isə hərdən nəzir vermək üçün yolunu məsciddən salır. Bir sözlə, Azərbaycan əhalisinin böyük əksəriyyətinin dini maariflənməsinə ciddi ehtiyacı var.

“Orta məktəblərdə baş örtüyünə münasibət” bölməsinə də qısaca nəzər salaq. Nədənsə sorğunun nəticələrini bəzi KİV respondentlərin böyük hissəsinin buna etiraz etmədiyi kimi dəyərləndirib. Hərçənd, sorğuda iştirak edənlərin 46%-i “Orta məktəblərdə baş örtüyündən istifadə yolverilməzdir”, yalnız 13,8%-i isə “Bu məsələdə şəxsi azadlığa hörmətlə yanaşılmalıdır” cavabını verib. Respondentlərin 40,2%-ini isə bu məsələ ümumiyyətlə narahat etmir, yəni onlar üçün bu problem sadəcə mövcud deyil. Bu rəqəmlər, əlbəttə ki, statistik göstərici kimi dəyərləndirilə bilməz, bu 1500 nəfər arasında aparılan bir sorğudur. Ancaq hər halda hicabla bağlı əhalinin mövqeyini sırf narıncı çalarlarla təqdim etmək də düzgün deyil. Sorğu göstərdi ki, bu gün hər bir dindarın üzərinə çox ciddi məsuliyyət düşür – həmvətənlərini İslam haqqında maarifləndirmək, elementar bilikləri aşılamaq, bu gün çox aktual olan hicabın mahiyyətini anlatmaq.

Sonda isə bir daha qeyd etmək istərdik ki, bütün bu rəqəmlərin statistikaya heç bir aidiyyatı yoxdur (təəssüf ki, bəziləri bunu məhz belə səciyyələndiriblər). Bu sadəcə bir sorğudur və onun nəticələrinin saxtalaşdırılmasını güman etməyə heç bir əsasımız yoxdur.