İslam Azərbaycanda (İslam.Az)

Qıtlığın hökm sürdüyü və hər kəsin əziyyət və nigarançılıq içərisində çıxış yolu axtardığı bir il məşhur sufilərdən Şəqiq əl-Bəlxi varlı bir adamın köləsinin sevinclə oynadığını görür. Məsələnin məğzini öyrənmək üçün ondan soruşur: “İnsanlar qıtlıq və aclıq səbəbilə ah-nalə qopardır, bəs sən nəyə arxalanaraq belə oynayırsan?”

Bütün heyvanların və quşların dilini bilən Süleyman peyğəmbərlə (ə) bayquş arasında hikmət dolu bu dialoqun yaşandığını rəvayət edirlər.

Ey Rəbbim! Mən özümə çox zülm etdim, günahları ancaq sən bağışlayarsan. Məğfirətinlə məni bağışla və mənə mərhəmət et! Şübhəsiz sən çox bağışlayan və çox mərhəmət edənsən. (Tirmizi, Dəavat, 96)

Elm və fəzilət sahibi bir sufi olan Abdullah ibn Mübarək həcc ibadətini yerinə yetirdikdən sonra Hərəmdə yəqaza (yuxu və oyanıqlıq halı arasında) ikən səmadan iki mələyin endiyini görür. Mələklərdən biri digərinə deyir: “Bu il 600 min adam həccə gəldi, ancaq onların həcci Şamda Əli ibn Müvəffəq adlı bir ayaqqabı təmircisinin etdiyi əməlin hörmətinə qəbul oldu. O şəxs həccə getməyə niyyət etdi, ancaq gedə bilmədi. Etdiyi əmələ görə isə bütün hacıların həcci qəbul olundu.”

Bir gün bir yəhudi Hz. Əlinin (ə) yanına gələrək deyir: “Ey, Əli! Mənə elə bir rəqəm de ki, həm 2-yə, həm 3-ə, həm 4-ə, həm 5-ə, həm 6-ya, həm 7-yə, həm 8-ə, həm 9-a, həm də 10-a tam şəkildə bölünsün.” Hz. Əli (ə): “Sualına cavab versəm müsəlman olarsanmı?” – deyə soruşur və yəhudi qeyri-şərtsiz bu təklifi qəbul edir.

Həzrət Muhamməd (s) belə buyurur: “Qiyamət günü siz adlarınız və ataların adları ilə çağrılacaqsınız. Buna görə də adlarınızı gözəlləşdirin.” (Əbu Davud, Ədəb 61; İbn Hibban, Səhih, VII, 528; əl-Kafi, c.6, hədis 10).

Həzrət Muhamməddən (s) soruşdular ki, təkəbbürlü kimdir? Həzrət (s) buyurdu: “O kəsdir ki, haqqa qarşı səfehlik, nadanlıq edə, başqalarını aciz və kiçik saya” (Kuleyni, Üsuli-kafi, Babul-kibr, hədis: 9).

Nəql olunduğuna görə Bayezid Bistaminin arif bir şəxs olacağı hələ uşaq yaşlarındaykən təxmin edilirmiş. Belə ki, Şəqiq əl-Bəlxi onun haqqında “Bu uşaq gələcəkdə dövrünün ən böyük vəlisi olacaq” demişdir. O dövrün alimlərindən biri günlərin birində Bayezid Bistamini zəkasını və dərrakəsini ölçmək istəmiş və aralarında maraqlı bir dialoq yaşanmışdır:

Bütün canlılar kimi insanın da xəstələnmə potensialına sahib olması fitrətindən irəli gəlir. Allah-təala insanı ölümlü xəlq etməklə yanaşı onun xəstələnməsini də mümkün etmişdir ki, bunda müəyyən bir hikmət vardır. O halda ümumbəşəri və universal dəyərlərin carçısı olan, insanın həm bu dünyada, həm də axirətdə xoşbəxt olması üçün əsas həyat meyarlarını əhatə edən İslamın məsələyə münasibəti necədir? Söz yox ki, insanın öz bədən üzvləri qarşısında belə cavabdeh olduğunu təlqin edən İslam dininə görə xəstəlik və bənzər “problemlər” hər şeydən əvvəl, eynilə sağlamlıq və  sevinc anları kimi bir imtahan vəsiləsidir. Bu imtahan insanı ya Allaha itaətsizliyə və üsyana aparıb çıxarar, ya da mənəvi baxımdan kamilləşməsinə şərait yaradaraq əbədi səadətə qovuşmasını təmin edər. Bu baxımdan bizim “bədbəxtlik” hesab etdiyimiz qrip kimi bəzi xəstəliklər bədənin sağlamlığı baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir ki, bu müasir tibb tərəfindən də təsdiq olunmuşdur.

Rəvayət olunduğuna görə səkkizinci əsrdə yaşamış məşhur övliyalardan olan İbrahim ibn Ədhəm bir gün Bəsrə bazarına gəlir. İnsanlar onu görüb ətrafına toplaşır və soruşurlar: “Ey, Əbu İshaq! Allah-təalaya dua etdiyimiz halda O, bizim dualarımızı nə üçün qəbul etmir?” Böyük sufi belə cavab verir: