2003-cü ildən, ABŞ İraqı işğal etdiyi zamandan bəri dünya mətbuatı Amerikanın “Yeni Yaxın Şərq” projesi haqda müxtəlif məlumatlar yazmağa başladı. Bu yazılar arasında diqqəti çəkən nüanslardan biri Yaxın Şərq ölkələrinin sərhədlərinin dəyişəcəyi, yeni dövlətlərin ərsəyə gələcəyi haqda proqnozlar oldu. Hətta yeni xəritələr də göstərilirdi. Əvvəllər bir o qədər də ciddiyə alınmasa da, zaman keçdikdə bu məsələ müxtəlif analitik mərkəzlərin, regionu araşdıran institutların müzakirə mövzusuna çevrildi.

Üç il öncə Suriyada qanlı olaylara start verildikdə artıq planların gerçəkləşmə mərhələsinə qədəm qoyulduğu, Suriyanın bir dövlət kimi bir neçə hissəyə bölünəcəyi iddiaları aktuallaşdı. Ötən üç il ərzində güclü xarici dəstəyə arxalanan müxtəlif radikal-terrorçu qruplaşmalar Suriyanın müxtəlif regionlarını öz nəzarəti altına almağa nail oldu. De-yure olmasa da, de-fakto Suriya parçalandı. Ölkənin əsas hissəsi rəsmi Dəməşqin nəzarəti altında olsa da, indi şimal və şimal-şərq bölgələri “Nusra”, “İŞİD”, “Azad Suriya Ordusu” eləcə də kürd qruplaşmalarının nəzarəti altındadır.

Suriyada savaşın davam etdiyi bir vaxtda, terrorçu qruplaşmaların İraq ərazisinə soxulması və az müddətdə böyük əraziləri öz nəzarəti altına alması Suriyanın ardınca, İraqın da faktiki parçalanması ilə nəticələndi. Xatırladaq ki, hələ İraqın amerikalılar tərəfindən işğal edildiyi zamandan bəri ölkənin üç yerə bölünəcəyi, şiə, sünni və kürd dövlətlərinin yaranacağı haqda söz-söhbətlər gedirdi. Uzun zamandan bəri İraqın şimalında üç vilayəti əhatə edən kürd muxtariyyatı - “İraq Kürdüstan İqlimi” artıq mövcuddur və rəsmən İraqdan ayrıldığını elan etməsə də, bu qurum faktiki olaraq müstəqil bir dövlət kimi özünü aparır. Məsələn, rəsmi Bağdadla hesablaşmadan, Türkiyə ilə neft sazişləri imzalayır, müxtəlif iqtisadi-ticari müqavilələr bağlayır və s. İraq Kürdüstanı İraq ordusundan kənar öz “peşmərgə” silahlı qüvvələrinə də malikdir və bu ordu ABŞ tərəfindən ciddi şəkildə dəstəklənir. Qeyd edək ki, İraq Kürdüstanı üç kürd vilayətlərilə qane olmayıb, neftlə zəngin Kərkük vilayətinə də iddialıdır və son olaylar nəticəsində bu vilayət də tam olaraq kürd muxtariyyatının nəzarəti altına keçib.

İŞİD-in İraqa təcavüzü və ələ keçirdiyi ərazilərdə yeni dövlət - “İslam xilafəti” elan etməsi artıq İraqın üç yerə parçalanması proqnozlarını reallaşdırmaqdadır. Son olayları bir fürsət kimi dəyərləndirən İraq Kürdüstanının prezidenti Məsud Barzani dünən bəyanatla çıxış edərək, yaxın aylarda kürd muxtariyyatının müstəqilliyi üçün referendum keçirəcəklərini və müstəqil dövlət yaradacaqlarını elan edib. O, bunu onunla əsaslandırıb ki, artıq faktiki olaraq İraqın ərazi bütövlüyü pozulub, ölkə parçalanıb və belə bir şəraitdə kürdlərin də öz dövlətlərini qurmağa haqqı tanınmalıdır.

Beləliklə, referendum mərhələsindən sonra İraqın bir dövlət olaraq rəsmən parçalanması mərhələsinə qədəm qoyulacaq. Proqnozlara görə, ölkənin şimal bölgəsində müstəqil kürd dövləti, mərkəzi bölgədə müstəqil sünni xilafəti, cənub bölgəsində isə müstəqil şiə dövləti olmaqla, İraq üç hissəyə bölünəcək. Amma illərdən bəri “Yeni Yaxın Şərq” projesilə bağlı iddia olunanlar yalnız İraqın parçalanması ilə məhdudlaşmır. Misal üçün, hazırda elan olunan “İslam xilafəti” öz ərazisində İraqın bir hissəsilə bərabər, Suriyanın da müəyyən ərazilərini əhatə edir. Müstəqil Kürdüstanın yaranacağı təqdirdə, Suriya Kürdüstanının da həmin dövlətə birləşdiriləcəyi haqda iddialar səslənir. Hadisələrin belə gedişatı isə bölgədə yeni reallıqların meydana gəlməsini zəruri edir. Proqnozlara görə, bu reallıqlar yeni Kürdüstanla həmsərhəd olan Türkiyə və İranı da öz əhatə dairəsinə almış olur. Başqa sözlə, bu gedişat regionun siyasi xəritəsini ciddi şəkildə təhdid etmiş olur. Bu isə, münaqişələrin hələ tezliklə bitməyəcəyindən, gərginliyin davam edəcəyindən xəbər verir.